Door Sanne van der Meer 
De meeste Nederlandse woningen worden nog verwarmd met een cv-ketel op aardgas. De ketel verwarmt water dat via radiatoren of vloerverwarming door de woning stroomt. Ook het warme water voor de douche en keuken wordt meestal door de cv-ketel geleverd.
Wil je minder gas gebruiken of helemaal van het aardgas af? Dan kan een warmtepomp een interessant alternatief zijn. Niet iedere woning is echter direct geschikt voor volledig elektrisch verwarmen. De isolatie, radiatoren, beschikbare ruimte en elektrische aansluiting bepalen welke oplossing mogelijk is.
Hoe werkt een warmtepomp?
Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, bodem of het grondwater. Met behulp van elektriciteit wordt deze warmte op een hogere temperatuur gebracht en gebruikt voor het verwarmen van de woning.
De werking is te vergelijken met die van een koelkast, maar dan omgekeerd. Een koelkast voert warmte van binnen naar buiten af. Een warmtepomp haalt juist warmte van buiten naar binnen.
Volgens Milieu Centraal kan een warmtepomp met één kilowattuur elektriciteit ongeveer drie tot vijf kilowattuur warmte produceren. Daarmee is een warmtepomp aanzienlijk efficiënter dan een gewone elektrische kachel, die één kilowattuur stroom omzet in ongeveer één kilowattuur warmte.
Hybride of volledig elektrisch verwarmen?
Er bestaan verschillende soorten warmtepompen. Voor bestaande woningen zijn de hybride en volledig elektrische warmtepomp de bekendste mogelijkheden.
Hybride warmtepomp
Een hybride warmtepomp werkt samen met de bestaande cv-ketel. De warmtepomp verzorgt op de meeste dagen de verwarming. Wanneer het buiten erg koud is of de woning snel moet worden opgewarmd, kan de cv-ketel bijspringen.
De cv-ketel zorgt meestal ook nog voor het warme tapwater in de badkamer en keuken. Met een hybride installatie gebruik je daardoor nog steeds gas, maar doorgaans aanzienlijk minder dan met alleen een cv-ketel.
Een hybride warmtepomp kan een geschikte tussenstap zijn als je woning nog niet goed genoeg geïsoleerd is voor volledig elektrisch verwarmen.
Volledig elektrische warmtepomp
Een volledig elektrische warmtepomp, ook wel een all-electric warmtepomp genoemd, vervangt de cv-ketel. Het systeem verwarmt zowel de woning als het tapwater.
Als je daarnaast elektrisch kookt, kun je de gasaansluiting mogelijk helemaal laten verwijderen. Je woning moet hiervoor wel voldoende geïsoleerd zijn. Ook moeten de radiatoren, convectoren of vloerverwarming genoeg warmte kunnen afgeven bij een relatief lage watertemperatuur.
Is jouw woning geschikt voor een warmtepomp?
Een warmtepomp werkt het efficiëntst in een woning die weinig warmte verliest. Goede isolatie is daarom een belangrijk uitgangspunt. Denk daarbij aan:
- Dakisolatie
- Spouwmuur- of gevelisolatie
- Vloerisolatie
- HR++-glas of triple glas
- Goede kierdichting
- Gecontroleerde ventilatie
Vooral bij een volledig elektrische warmtepomp moet de warmtevraag van de woning voldoende laag zijn. Een installateur kan hiervoor een warmteverliesberekening uitvoeren.
Ook het afgiftesysteem speelt een rol. Warmtepompen werken meestal met een lagere watertemperatuur dan traditionele cv-ketels. Vloer- en wandverwarming zijn hiervoor geschikt, maar ook bestaande radiatoren kunnen soms voldoende groot zijn.
Lees daarom ook onze complete keuzegids voor radiatoren als je wilt weten waar je bij een verwarmingssysteem op moet letten.
Test verwarmen op lage temperatuur
Je kunt in het stookseizoen een eerste indruk krijgen van de geschiktheid van je woning door de aanvoertemperatuur van de cv-ketel tijdelijk op ongeveer 50 graden in te stellen.
Blijft het huis op koude dagen comfortabel warm? Dan is dat een gunstig teken. Worden bepaalde kamers niet warm genoeg, dan kan aanvullende isolatie of aanpassing van de radiatoren nodig zijn.
Deze test vervangt geen professionele berekening. Het resultaat wordt onder andere beïnvloed door de buitentemperatuur, het gebruik van de woning en de manier waarop de cv-installatie is ingeregeld.
Waar haalt een warmtepomp zijn warmte vandaan?
Niet iedere warmtepomp gebruikt dezelfde warmtebron. De meest voorkomende systemen zijn:
Lucht-waterwarmtepomp
Deze warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die af aan het water van de centrale verwarming. Dit systeem heeft meestal een buitenunit met een ventilator.
Bodem-waterwarmtepomp
Een bodemwarmtepomp gebruikt leidingen in de grond om warmte op te nemen. Dit type is efficiënt, maar vraagt om een grotere investering en geschikte ruimte voor de bodembron.
Ventilatiewarmtepomp
Een ventilatiewarmtepomp haalt warmte uit de lucht die door het mechanische ventilatiesysteem uit de woning wordt afgevoerd. De toepassingsmogelijkheden hangen sterk af van het ventilatiesysteem en de warmtevraag.
Lucht-luchtwarmtepomp
Een lucht-luchtwarmtepomp kennen we meestal als een airco die ook kan verwarmen. Het systeem verwarmt de lucht rechtstreeks en is niet aangesloten op radiatoren of vloerverwarming. Voor het warme tapwater is een aparte oplossing nodig.
Let op het geluid en de plaats van de buitenunit
Een warmtepomp die warmte uit de buitenlucht haalt, heeft meestal een buitenunit. De ventilator en compressor produceren geluid. De plaatsing moet daarom zorgvuldig worden bepaald.
Zet een buitenunit niet zomaar naast een slaapkamerraam of dicht bij de erfgrens. De installateur moet controleren of de gekozen opstelling voldoet aan de geldende geluidsregels. Ook trillingsdemping en voldoende vrije ruimte rond de unit zijn belangrijk.
Houd rekening met een hoger stroomverbruik
Een warmtepomp verbruikt geen aardgas of, bij een hybride systeem, aanzienlijk minder aardgas. Daar staat tegenover dat het elektriciteitsverbruik stijgt.
Kijk daarom niet alleen naar de verwachte gasbesparing. Laat vooraf berekenen:
- Hoeveel warmte de woning nodig heeft
- Welk vermogen de warmtepomp moet hebben
- Hoeveel elektriciteit het systeem naar verwachting verbruikt
- Of de meterkast moet worden aangepast
- Welke aanpassingen aan radiatoren of vloerverwarming nodig zijn
- Of er ruimte is voor een voorraadvat voor warm water
- Wat de totale installatiekosten worden
Een goed ingestelde warmtepomp die past bij de woning presteert doorgaans beter dan een te groot of te klein gekozen systeem.
Kan een warmtepomp ook koelen?
Sommige warmtepompen kunnen de woning in de zomer beperkt koelen. Bij vloerverwarming wordt dit vaak als lichte of passieve koeling ervaren. Het systeem verlaagt de binnentemperatuur meestal minder snel dan een airco.
Niet iedere installatie kan standaard koelen. Vraag daarom vooraf welke mogelijkheden het systeem biedt en of de vloerafwerking hiervoor geschikt is.
Is er subsidie voor een warmtepomp?
Voor bepaalde nieuwe warmtepompen kunnen woningeigenaren gebruikmaken van de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing, oftewel de ISDE.
Het subsidiebedrag hangt onder andere af van het type en vermogen van de warmtepomp. De installatie moet aan voorwaarden voldoen en door een bouwinstallatiebedrijf worden uitgevoerd. Controleer voor de aankoop of het gekozen apparaat op de meldcodelijst staat en welk bedrag erbij hoort. De actuele voorwaarden vind je bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.
Vraag altijd om persoonlijk advies
Geen twee woningen zijn hetzelfde. Bouwjaar, isolatie, gezinssamenstelling, warmwatergebruik en bestaande verwarming hebben allemaal invloed op de beste oplossing.
Laat daarom eerst onderzoeken of een hybride of volledig elektrische warmtepomp bij jouw woning past. Let bij het vergelijken van offertes niet alleen op de warmtepomp zelf, maar ook op installatie, inregeling, garantie, onderhoud en eventuele aanpassingen aan de woning.
Wil je alvast een eerste indruk krijgen van de mogelijkheden? Doe dan hier de WarmtepompCheck van ENGIE. De uitkomst is een eerste indicatie en vervangt geen inspectie of warmteverliesberekening door een deskundige installateur.
Eerst de woning voorbereiden, dan de installatie kiezen
Een warmtepomp kan het gasverbruik sterk verminderen of volledig vervangen, maar het systeem moet wel aansluiten bij de woning. Begin daarom met het beperken van warmteverlies en controleer of de bestaande verwarming geschikt is voor lagere temperaturen.
Door isolatie, warmteafgifte en installatie als één geheel te bekijken, voorkom je dat een warmtepomp onnodig veel elektriciteit gebruikt of onvoldoende comfort biedt.
Lees ook
- Welke radiator past bij jouw woning? Complete keuzegids
- Slim wonen is ook zuinig wonen: comfort en energiebesparing combineren
Vind je onze artikelen handig?
Voeg Energie-winkels.nl toe als voorkeursbron in Google en zie onze artikelen vaker terug in Google.